ศิลปะบาโรก (Baroque Art) : ศิลปะแห่งความหรูหรา อารมณ์ และความเคลื่อนไหว

     สวัสดีน้องๆ ทุกคน บทความนี้ พี่ TUTOR VIP จะมาแชร์เรื่องราวของ “ศิลปะบาโรก“ ศิลปะแห่งความหรูหรา อารมณ์ และความเคลื่อนไหว ถ้าพร้อมแล้วตามไปศึกษาต่อในบทความกันเลย!

ศิลปะบาโรก คืออะไร?

    ศิลปะบาโรกไม่ใช่แค่รูปแบบความงาม แต่คือ “ประสบการณ์ทางอารมณ์” ที่เกิดขึ้นในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 18 โดยมีจุดเริ่มต้นที่กรุงโรม ประเทศอิตาลี ก่อนจะแพร่ขยายไปทั่วยุโรป

• Baroque มีรากศัพท์มาจากคำว่า barroco ในภาษาโปรตุเกส หมายถึง ไข่มุกที่รูปทรงบิดเบี้ยว (flawed pearl) ในยุคแรกนักวิจารณ์สายคลาสสิกใช้เรียกเชิงล้อเลียนว่าเป็นศิลปะที่ “แปลกประหลาดและเกินพอดี” แต่ต่อมามันกลายเป็นนิยามของความยิ่งใหญ่ที่ผสมผสานความจริงเข้ากับจินตนาการได้อย่างทรงพลัง
• The Counter-Reformation (การปฏิรูปต่อต้าน): หลังจากการปฏิรูปศาสนาโดยมาร์ติน ลูเธอร์ คริสตจักรคาทอลิกได้ใช้ศิลปะเป็นอาวุธทางวัฒนธรรม สภาแห่งเทรนต์ (Council of Trent) จึงมีมติให้สร้างสรรค์ศิลปะที่ “เข้าใจง่าย กระทบจิตใจ และสร้างแรงบันดาลใจ” เพื่อดึงดูดผู้ศรัทธากลับมา
• The Age of Absolutism: กษัตริย์ในยุโรป เช่น พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส ทรงใช้ความอลังการของบาโรกเพื่อแสดงถึง “เทวสิทธิ์” (Divine Right) ความหรูหรานี้คือการประกาศอำนาจและความมั่งคั่งที่ไม่มีใครเทียบได้

อัตลักษณ์และจุดเด่น

       ศิลปะบาโรกมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่ทำให้แตกต่างจากยุคเรอเนซองส์อย่างชัดเจน ดังนี้

• Chiaroscuro & Tenebrism: การใช้ความต่างระหว่างแสงและเงาอย่างรุนแรง โดยเฉพาะ Tenebrism (การใช้ความมืดมิดปกคลุมส่วนใหญ่ของภาพ) เพื่อขับเน้นจุดสำคัญให้โดดเด่นเหมือนมีแสงสปอร์ตไลท์ส่องลงมา สร้างความรู้สึกดราม่าและสมจริง

• The Diagonal Line & Dynamism: ต่างจากเรอเนซองส์ที่เน้นความสมดุลแบบเรขาคณิต (เส้นตรง/สามเหลี่ยม) บาโรกนิยมการจัดองค์ประกอบแบบ เส้นทแยงมุม และเส้นโค้งบิดเบี้ยว เพื่อสร้างความรู้สึกไม่หยุดนิ่งและความเคลื่อนไหว

• Horror Vacui (ความกลัวที่ว่าง): บาโรกมักจะเติมเต็มรายละเอียดในทุกตารางนิ้ว ไม่ว่าจะเป็นลวดลายแกะสลักสีทอง หรือภาพวาดบนเพดานที่ดูเหมือนท้องฟ้ากำลังถล่มลงมา (Trompe-l’œil)

ศิลปินและผลงานสำคัญ

จิตรกรรม (Painting)

• Caravaggio (การาวัจโจ): จิตรกรชาวอิตาลี ผู้เปลี่ยนภาพวาดทางศาสนาให้ดูเหมือนเหตุการณ์จริงในตรอกมืดๆ เขาเน้นความสมจริงของมนุษย์ (Naturalism) แม้แต่ความสกปรก รอยยับของผิวหนัง หรือเท้าที่เปื้อนโคลนของนักบุญ

• Rembrandt (แร็มบรันต์): ปรมาจารย์ชาวดัตช์ที่ใช้แสงเพื่อสำรวจ “จิตวิญญาณ” ผลงานของเขามีความลุ่มลึกทางจิตวิทยา โดยเฉพาะภาพเหมือนตนเอง (Self-portraits) ที่สะท้อนอารมณ์ความรู้สึกตามวัย

• Peter Paul Rubens (รูเบนส์): โดดเด่นในการวาดสรีระที่ดูมีพลังและความเคลื่อนไหว (Rubenesque) เน้นสีสันที่ฉูดฉาดและความอลังการของฉาก

ประติมากรรม (Sculpture)

• Bernini (แบร์นีนี): อัจฉริยะผู้เปลี่ยนหินอ่อนแข็งๆ ให้กลายเป็นผ้าที่พลิ้วไหวและก้อนเมฆที่เบาหวิว ผลงานชิ้นเอกอย่าง The Ecstasy of Saint Teresa ไม่ได้สลักแค่รูปทรง แต่สลัก “ห้วงอารมณ์ที่พุ่งพล่าน” (Intense emotion) จนผู้ชมรู้สึกเหมือนเห็นเหตุการณ์จริง

สถาปัตยกรรม (Architecture)

• The Palace of Versailles (พระราชวังแวร์ซาย): สัญลักษณ์ของบาโรกฝรั่งเศส มีการใช้กระจก (Hall of Mirrors) เพื่อเล่นกับแสงและภาพสะท้อน รวมถึงการจัดสวนที่แผ่ขยายออกไปอย่างไร้ขอบเขต เพื่อสื่อถึงอำนาจที่แผ่ไพศาลของกษัตริย์
• St. Peter’s Basilica (มหาวิหารนักบุญเปโตร, นครรัฐวาติกัน): ผลงานการออกแบบของแบร์นีนีในส่วนของลานเสาหินระเบียง (Colonnade) ที่โอบล้อมผู้คนเสมือนอ้อมแขนของคริสตจักร

มรดกและอิทธิพล

    ศิลปะบาโรกทิ้งมรดกไว้ในงานออกแบบที่เน้น “Maximalism” (ความเยอะที่ลงตัว) ซึ่งยังคงพบได้ใน

• ภาพยนตร์: การจัดแสงแบบมืด-สว่างจัดในหนังฟิล์มนัวร์ (Film Noir) หรือหนังระทึกขวัญสมัยใหม่ ได้รับอิทธิพลโดยตรงจากเทคนิค Chiaroscuro
• แฟชั่น: แบรนด์ระดับโลกอย่าง Versace หรือ Dolce & Gabbana มักใช้ลวดลายใบอะแคนทัส (Acanthus leaf) สีทองอร่าม และความหรูหราฟุ่มเฟือยแบบบาโรกมาเป็นอัตลักษณ์หลัก
• การตกแต่งภายใน: การตกแต่งบ้านสไตล์ “Modern Baroque” ที่ผสมผสานเฟอร์นิเจอร์หลุยส์เข้ากับวัสดุสมัยใหม่ ยังคงเป็นสัญลักษณ์ของความหรูหราและรสนิยมชั้นสูง

   แม้เวลาจะผ่านมาหลายร้อยปี แต่มรดกของศิลปะบาโรกยังคงส่งอิทธิพลต่อศิลปะ, ภาพยนตร์ และแฟชั่นในยุคปัจจุบัน

    เป็นอย่างไรกันบ้าง? หวังว่าหลังอ่านบทความนี้แล้ว น้อง ๆ จะได้รับความรู้เกี่ยวกับ “ศิลปะบาโรก” กันมากขึ้นนะ 

    สำหรับใครที่กำลังมองหาที่ติวตัวต่อตัว หรือมีข้อสงสัยเพิ่มเติมก็มาปรึกษาพี่ TUTOR VIP ได้นะ พี่ ๆ ยินดีให้คำปรึกษาเสมอ

   บทความต่อไป TUTOR VIP จะมาแนะนำอะไรอีกนั้น ฝากติดตามกันด้วยนะ

ด้วยความร่วมมือของ TUTOR-VIP X Clearnote Thailand